Wstęp: pojęcie innowacji


Pojęcie innowacji może być rozumiane w różnym zakresie w zależności od tego pod jakim kątem będzie interpretowane. Innowacja to ciąg działań, prowadzących do wytworzenia nowych lub ulepszonych produktów, procesów technologicznych lub systemów organizacyjnych1. Ogólnie mówiąc jest to nowość, którą wprowadza się w celu poprawy stanu początkowego. Najczęściej poprzez to pojęcie ma się na myśli rozwiązania techniczne i informatyczne.

Gdyby prześledzić doniesienia prasowe w ostatnich latach słowo „innowacja” pojawia się z tak dużą częstotliwością, że możemy wygłosić stwierdzenie, że „XXI wiek to wiek innowacji”. Postęp, który się dokonał w ciągu ostatnich kilkunastu czy kilkudziesięciu lat jest ogromny, informatyzacja zalała świat i praktycznie jest coraz mniej branż, których nie dotknęła, a wręcz jest coraz więcej takich, które istotnie zmieniła, a czasem nawet zawładnęła.

Przedsiębiorstwom na rynku zależy na tym żeby były określane mianem innowacyjnych. Zwiększa to prestiż przedsiębiorstwa, jego postrzeganie na rynku, a co najważniejsze – dobrze przemyślana i wprowadzona innowacja daje bodziec do rozwoju firmy i podnosi jego wartość.


Otwartość na innowacje


Pierwszym elementem jeśli chodzi o innowacje jest podejście do nich. Rynek dzieli się na tych, którzy tworzą innowacyjne rzeczy, produkty lub usługi i sami z tego korzystają oraz tych, którzy tworzą innowacje przede wszystkim dla innych. W drugim przypadku nie wszystko zależy od twórców. W tym miejscu potencjalny klient musi być otwarty na nowe, czasem zaryzykować, wyjść ze „strefy komfortu” i wykazać chęć do ich stosowania. W dalszym ciągu zdarza się, że przedsiębiorstwa nie widzą w innowacjach czegoś pożądanego, ponieważ generuje to koszty, sprawdzone rozwiązania wydają się lepsze i nie są zauważane zagrożenia, że stosowane metody, które się dziś sprawdzają za chwilę mogą być przestarzałe i koszty ich usprawnienia czy dostosowania się do wymagań będą większe.


Obszary innowacji


Wyobrażając sobie różnego rodzaju przedsiębiorstwo można znaleźć mnóstwo obszarów, w których innowacje znajdą zastosowanie. Należy przy tym pamiętać, że innowacja to bardzo szerokie pojęcie to też mnogość obszarów nie powinna dziwić.

Można zacząć od komunikacji pomiędzy pracownikami –  w niejednej firmie są pod tym względem problemy bo komunikacja jest na przykład nieefektywna lub pod jakimś względem utrudniona. Kolejnym obszarem jest system zarządzania danymi. Każde przedsiębiorstwo tworzy olbrzymie ilości danych, które muszą być magazynowane, a co istotniejsze dobrze chronione. Idąc dalej firmy mogą optymalizować i unowocześniać sposób zamówień, magazynowania, gospodarowania odpadami, sposób produkcji itd. Praktycznie w każdym obszarze znajdzie się coś zbędnego, coś co działa nieefektywnie lub coś co można zorganizować w zupełnie inny sposób.

W literaturze innowacje nie są jednoznacznie podzielone. Ze względu na szeroki zakres tego pojęcia istnieje bardzo wiele klasyfikacji dzielących je pod różnym kątem. Najprostszy podział innowacji dzieli je na produktowe oraz usługowe2. Innym przykładem może być podział na innowacje wewnątrz firmy, które usprawniają jej działanie oraz zewnętrzne, czyli te przygotowane do dystrybucji na rynku z myślą o tym żeby sprzedać je do klienta.


Nakłady finansowe


Innowacje są kapitałochłonne. Często to co staje na drodze innowacjom to koszt ich wprowadzenia. Są one w danym momencie zbyt drogie żeby były opłacalne i muszą odczekać jakiś czas „w szufladzie” aż trafią się bardziej sprzyjające warunki do ich wykorzystania. Na stworzenie usługi, produktu czy nieszablonowego rozwiązania potrzeba w wielu przypadkach nie tylko tygodni, a miesięcy czy lat zanim postawiony problem zostanie rozwiązany. W tym czasie muszą być wydawane środki na ten cel, aby jego realizacja w przyszłości mogła zostać zakończona. Nie zawsze jednak znajdują się na takie cele pieniądze.



Jak widać na powyższym wykresie3 nakłady w 2016 roku zwiększyły się o ponad 80% względem nakładów z roku 2010. Wzrost nakładów na badania i rozwój będzie przekładał się na rosnącą liczbę pożytecznych rozwiązań, innowacyjnych produktów i pozwoli rozwijać się naszej gospodarce.



Na kolejnym wykresie4 widzimy nakłady na działalność innowacyjną w przedsiębiorstwach w mln zł. Co zawiera się w takich nakładach? W nakładach na działalność innowacyjną zawierają się nakłady na prace badawcze i rozwojowe […] oraz wszystko co jest związane z ich wytwarzaniem; zakup oprogramowania; zakup i montaż maszyn i urządzeń na budowę; szkolenie personelu w związku z działalnością innowacyjną; marketing […]5. Ponadto widzimy tendencję wzrostową w nakładach aż do lekkiego spadku w roku 2016. Wzrost nakładów zawsze jest informacją pozytywną, ponieważ jest to sygnał, że w Polsce potrzeba szukania innowacji jest dostrzegana.

Wzrost inwestycji w innowacje widać zarówno nakładach pieniężnych jak i w relacji do PKB. Polskie przedsiębiorstwa coraz chętniej inwestują w innowacje i współpracują z innymi podmiotami w zakresie działalności innowacyjnej. W latach 2010-2016 nakłady tego sektora na działalność B+R w relacji do PKB zwiększyły się ponad trzykrotnie – z 0,19% w 2010 r. do 0,63% w 2016 r., a w ujęciu bezwzględnym – o 9 mld PLN6. Jednoznacznie widać, że rok 2016 nie był dobry dla wszelkiego rodzaju inwestycji jednak prognozowano, że kolejne lata będą pod tym względem lepsze. Ważną informacją ujętą w raporcie jest to, że nakłady na działalność B+R nadal ponoszą przede wszystkim duże i średnie przedsiębiorstwa7. Wiąże się to w dalszym ciągu z kapitałochłonnością inwestycji w innowacje i tym, że  małych i średnich przedsiębiorstw na takich nie stać na takie działanie.


Wpływ na innowacje


Wpływ na innowacyjne działania przedsiębiorstwa mają praktycznie wszyscy interesariusze będący w obrębie działalności danego przedsiębiorstwie. Możemy wyróżnić trzy grupy, które potrafią skutecznie „wymuszać” wprowadzenie informacji w danym przedsiębiorstwie:

Klienci –  rynek na koniec zawsze weryfikuje każdy pomysł. Jeśli dana innowacja wydaje nam się świetnym pomysłem będąc jednocześnie dużym kosztem dla przedsiębiorstwa, klient może stwierdzić, że przez wzrost ceny końcowej usługa lub produkt nie jest już dla niego atrakcyjna pomimo zastosowanej innowacji. Nie mam wątpliwości, że innowacje zawsze przekładają się na klientów. Istotne jest spełnianie ich oczekiwać i gwarantowanie, że cena końcowa produktu nie będzie nadmiernie wysoka8. Należy więc wziąć także pod uwagę wpływ na to czy po udoskonaleniu produktu lub usługi będzie on dalej atrakcyjny dla klienta.

Konkurencja – działanie przedsiębiorstw na rynku wprowadzających innowacje, które dają im przewagę w jakimś aspekcie działalności, nie mogą pozostać bez odpowiedzi. Zachowania konkurencji nie dzieją się w próżni i mogą mieć duże oddziaływanie zarówno w krótszym jak i dłuższym okresie czasowym.

Otoczenie polityczne/prawne – kwestie prawne tworzone przez środowisko polityczne, które wymusza często zmiany lub modernizację działania przedsiębiorstwa. Trendy w polityce lub aktualna sytuacja danego państwa lub regionu także może mieć wpływ na sposób działania przedsiębiorstwa.

Biorąc pod uwagę wszystkie środowiska, które oddziałują na przedsiębiorstwo zdarza się, że może być ono „zmuszane” do innowacji choć samo do tego nie dąży. Dzieje się tak, ponieważ przedsiębiorstwa nie działają w próżni, ale na rynku, który jest jak system naczyń połączonych. Jeżeli na rynku jest zachowana równowaga to poprzez nowe rozwiązania, ktoś może zyskać większy udział w rynku, czyli zmienić panującą na nim sytuację.


Jak się zachować?


Obserwacja działań podejmowanych w otoczeniu przedsiębiorstwa jest podstawową czynnością analizy rynku. Sytuacje i wnioski mogą być interpretowane w różny sposób. Stagnacja rynkowa, panujący spokój mogą nie zachęcać do podejmowania działań, które doprowadziłyby do całkowitej zmiany sytuacji. Z drugiej strony jest to też doskonała okazja, aby działania jednak podjąć i osiągnąć z tego korzyści zanim na ten krok zdecyduje się ktoś inny. Dobrym przykładem są sygnały płynące z branży polskiej energetyki, która jest w gorszej sytuacji niż inne kraje Europy. Jak znaleźć utracone zyski? Branża sugeruje wprost, że rozwiązaniem są nowoczesne technologie. Trzy lata temu w PGNiG doszliśmy do wniosku, że łańcuch dostaw, cały biznes, nie będzie w przyszłości funkcjonował prawidłowo bez postawienia na innowacje. […] Bez innowacji nie ma tańszej i dobrej oferty dla klienta9. Branża energetyczna dostrzegła swoje problemy i zaczęła podejmować działania, aby nadrobić stracony dystans.

Badania i rozwój to obszar, który powinien być bacznie obserwowany oraz odpowiednio rozwijany przez przedsiębiorstwa. Rozwinięcie i adaptacja własnych rozwiązań, technologiczne know-how to dobra droga do tego, aby zbudować solidne fundamenty firmy i nadać jej więcej wartości.

Podpatrywanie konkurencji to zawsze mniej skuteczny, często niezaskakujący element, który jednak pozwala na to, aby nie zostać w tyle względem konkurencji. Oczywiście, nie mówimy tutaj o kopiowaniu w stosunku 1:1 wszystkiego co wprowadza lub oferuje nasza konkurencja, jednak w kwestii sprawdzonych rozwiązań, które przyjęte zostały z uznaniem i pozytywną weryfikacją otoczenia warto zastanowić się nad adaptacją, a nawet udoskonaleniem.

W badaniach przeprowadzonych przez Główny Urząd Statystyczny za lata 2012-201610,11 określono, że ponad trzy czwarte przedsiębiorstw przemysłowych i usługowych, które nie wdrożyły innowacji, jako główną przyczynę podały brak przekonującego powodu dla ich wprowadzenia. Pozostałe podmioty rozważały wprowadzenie, ale bariery okazały się zbyt wysokie. Dwoma przykładowymi czynnikami powodującymi nie wprowadzanie innowacji był brak dobrych pomysłów na nie oraz brak potrzeby jej wprowadzania ze względu na niewielką konkurencję na rynku.


Cel


Wprowadzenie innowacji może mieć kilka rodzajów celów w zależności od tego jakie motywacje kierują wprowadzającymi innowacje. Kolejną kwestią jest to w jakiej branży działa przedsiębiorstwo oraz zależy od obszaru, który ma zostać poprawiony.

Można wyszczególnić kilka celów przyświecających innowacjom:

– zwiększenie udziałów w rynku,

– usprawnienie procesu produkcji lub oferowanej usługi,

– usprawnienie działania przedsiębiorstwa od wewnątrz,

– opinia firmy, sposób postrzegania jej na zewnątrz,

– ograniczenie kosztów,

– maksymalizacja dochodów,

– otwarcie się na nowe rynki,

– aspekt środowiskowy.


Podsumowanie


Obecnie innowacje są jednym z najważniejszych narzędzi, które można wykorzystywać, aby rozwijać przedsiębiorstwo. Do wprowadzania innowacji bardzo często potrzebne są znaczne środki finansowe oraz posiadanie technologicznego know-how. Warto obserwować trendy rynkowe oraz otoczenie przedsiębiorstwa żeby wykorzystywać jak najlepiej rozwiązania podsuwane przez rynek. Nie należy bać się ani być zamkniętym na nowe rozwiązania. Kwestią czasu dziś jest kiedy „nowe” wypiera „stare” praktycznie w każdej dziedzinie. Odpowiednia selekcja, obserwacja i wyciąganie wniosków pozwala na to żeby kontrolować sytuację i nie przegapić zmian, które jeśli nie zostaną zaadaptowane w odpowiednim czasie, w przyszłości mogą okazać się nie do nadrobienia.

   

Źródła:

1 Encyklopedia Zarządzania https://mfiles.pl/pl/index.php/Innowacja

2 http://iminno.com/rodzaje-innowacji-podzial-ze-wzgledu-na-kryterium-przedmiotu/

3 Wykres opracowany na podstawie danych z http://strateg.stat.gov.pl

4 Wykres opracowany na podstawie danych z http://strateg.stat.gov.pl

5 http://strateg.stat.gov.pl/MetaDane/SlownikPojec

6 https://www.parp.gov.pl/images/PARP_publications/pdf/raport_o_stanie_sektora_2018.pdf

7 https://www.parp.gov.pl/images/PARP_publications/pdf/raport_o_stanie_sektora_2018.pdf

8 Cytat z wypowiedzi Rafała Milanda, wiceprezesa Zarządu PERN w artukule www.money.pl/sekcja/forum-ekonomiczne-w-krynicy-2018/innowacje-branza-energetyczna,10,0,2415370.html

9 https://www.money.pl/sekcja/forum-ekonomiczne-w-krynicy-2018/innowacje-branza-energetyczna,10,0,2415370.html

10 stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5496/2/13/1/dzialalnosc_innowacyjna_przedsiebiorstw_w_latach_2012-2014.pdf

11 stat.gov.pl/files/gfx/portalinformacyjny/pl/defaultaktualnosci/5496/2/15/1/dzialalnosc_innowacyjna_przedsiebiorstw_w_latach_2014-2016.pdf